शिवधारा: जहाँ पुगेपछि नेपाल साँच्चै स्वर्ग लाग्यो

स्वर्ग एउटा कल्पना मात्र हो, तर नेपाल यथार्थ हो। सुन्दा अलि घिसेपिटेको वा पुरानै कुरा दोहोर्‍याए जस्तो लाग्न सक्छ, तर म दाबीका साथ भन्न सक्छु— यो सत्य हो। पहिले-पहिले मलाई ‘वीर नेपाली’, ‘नेपालको सौन्दर्य अतुलनीय छ’, ‘नेपाल जीवनमा एकपटक पुग्नैपर्ने देश हो’ जस्ता कुराहरू सुन्दा अतिरञ्जित लाग्थ्यो। म स्विट्जरल्याण्ड र युरोपका अन्य देशहरू हेर्थेँ, अनि नेपालको भद्रगोल अवस्था सम्झिँदा यी देशलाई नेपालले सुन्दरतामा जित्न सक्छ भनेर पत्याउनै सक्दिनथेँ। तर, म गलत रहेछु।

नेपाल सानो भए पनि यो काठमाडौं र केही प्रमुख सहरहरूमा मात्र सीमित छैन। वास्तविक नेपाल त ती दूरदराजका गाउँहरूमा लुकेको छ, जहाँको चोखो प्राकृतिक सौन्दर्य मानिसको नजरबाट टाढा आफ्नै लयमा बाँचिरहेको छ। म सधैं भन्छु नि, सबै ठाउँमा मानिसको सहज पहुँच नभएकै कारण नेपालको प्राकृतिक सुन्दरतालाई प्रकृति आफैंले जोगाएर राखेको छ। हामी नेपालीले हाम्रो भूगोल र यहाँका पवित्र स्थलहरूको यो प्राकृतिक स्वरूपको कदर गर्नैपर्छ।

आफ्नो जन्मथलो बाहिरका ठाउँहरू पनि चहार्न थालेपछि म भित्र यात्रा गर्ने भोक र कौतूहल यसरी जाग्यो कि मलाई घुम्ने लत नै बस्यो। मेरो आफ्नै गाउँ नै त्यो पहिलो ठाउँ हो, जसले मलाई ‘हो, यो ठाउँ साँच्चै सुन्दर छ’ भनेर विश्वास दिलायो। जब म गाउँबाट अलि टाढाका ठाउँहरूमा पुग्न थालेँ, त्यहाँको प्राकृतिक छटा र मानिसहरूसँगको आत्मीयताले मलाई मन्त्रमुग्ध बनायो। त्यसपछि मात्र मलाई नेपाल साँच्चिकै स्वर्ग हो भन्ने लाग्न थाल्यो। मैले आफ्नै आँखाले देखिरहेको थिएँ— यो कुनै टिभीमा बज्ने ट्राभल डकुमेन्ट्री वा गफ मात्र थिएन, यो त मेरै अगाडिको यथार्थ थियो।

पूर्वाधार र यातायातको सहज पहुँच नहुँदा यहाँका धेरै पदयात्राहरू निकै चुनौतीपूर्ण छन्। तर, वास्तविक सुन्दरता नै यही हो। यदि कोही साँच्चै प्रकृतिको काखमा रमाउन चाहन्छ भने, सुखसुविधा बिर्सेर आफ्नै पसिना, साहस र लगनशीलताले गन्तव्य चुम्ने आँट गर्नुपर्छ।

यही साहस र लगनशीलताको परीक्षा लिने एउटा गन्तव्य थियो— शिवधारा। तर साँचो भन्नुपर्दा, त्यहाँको यात्रा सुरु गर्न पनि मलाई डर लागिरहेको थियो। त्यहाँको विकट भूगोल, एकदमै ठाडो उकालो-ओरालो, चिसो मौसम र शिवधारा पुग्ने बाटोको कुनै नामोनिसान नहुनुले सुरुमा मलाई निकै तर्साएको थियो। यो ठाउँ म आफैं जन्मे-हुर्केको प्रदेश १ (कोशी प्रदेश) मै पर्छ, तैपनि मलाई तुरुन्तै त्यहाँ जान प्रेरित गर्ने कुनै जानकारी वा भिडियोहरू मैले सामाजिक सञ्जालतिर खासै देखेको थिइनँ। तर, एकपटक मैले शिवधारा र त्यहाँ पुग्न मानिसहरूले पार गरिरहेको त्यो कहालीलाग्दो बाटोको एउटा भिडियो हेरेँ। त्यसैले मलाई कम्तीमा एकपटक त्यहाँ पुग्ने हुटहुटी जगायो। यति हुँदाहुँदै पनि म हिचकिचाइरहेँ र जाने योजना पछि धकेलिरहेँ। अन्ततः ५ वर्ष लामो योजनापछि म शिवधारा पुगिछाडेँ, जुन मेरो जीवनको सबैभन्दा अर्थपूर्ण र चुनौतीपूर्ण पदयात्रामध्ये एक बन्न पुग्यो।

शिवधारा मकालु हिमालको फेदीमा, मकालु गाउँपालिकामा ५,००० मिटरको उचाइमा अवस्थित हिन्दूहरूको एक पवित्र तीर्थस्थल हो। यो मकालु-बरुण राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र, मकालु आधार शिविर जाने बाटोमा पर्छ। यहाँको झरनालाई भगवान शिवको सबैभन्दा पवित्र जल मानिन्छ। एउटा विशाल चट्टानी भिरको बीचमा रहेको प्वालबाट निस्केर यो झरना करिब ५०० फिट तल झर्छ। यो पवित्र झरनामा नुहाएमा सम्पूर्ण रोगब्याधी निको हुन्छ भन्ने जनविश्वास पनि छ। शिवधारा पुग्न सजिलो पक्कै छैन, तर त्यहाँ पुगिसकेपछि सम्पूर्ण डर, उत्साह र मिहिनेतको सार्थकता महसुस हुन्छ।

मैले काठमाडौंबाट यात्रा सुरु गरेँ र आफ्नो गाउँ प्रकाशपुर पुगेँ। बिहानको खाजा खाएपछि, मेरो प्यारो कोभिड ‘कुकुर’लाई साथमा लिएर म गन्तव्यतिर निस्किएँ। यात्राभरि उसैले मलाई बाटो देखायो र मलाई ‘म यो गर्न सक्दिनँ होला’ भनेर कहिल्यै हरेस खान दिएन। आफ्नै गाडीमा म खाँदबारी पुगेँ। त्यहाँ रात बिताएँ र अगाडिको यात्राका लागि आवश्यक सरसामान किनमेल गरेँ। भोलिपल्ट एउटा जिप रिजर्भ गरेर नुम पुगेँ र त्यहीँ बास बसेँ। त्यसपछि क्रमशः सेदुवा गाउँ, टाँसीगाउँ, खोङ्मा, दोबाटो, याङ्ग्री खर्क हुँदै अन्त्यमा नेहे खर्क र अन्ततः शिवधारासम्म पुगियो। यो पदयात्रा निकै कठिन र थकाउने खालको छ, त्यसैले माथि उल्लेख गरिएका प्रत्येक ठाउँलाई एक-एक दिनको गन्तव्य बनाएर यात्रा गर्नु नै राम्रो हुन्छ।

 

प्यारो कोभिड ‘कुकुर’लाई यात्रासाथी बनाएर मकालुको फेदीमा रहेको पवित्र शिवधारासम्म पुग्दाको अविस्मरणीय, चुनौतीपूर्ण र आत्मीय यात्रा संस्मरण।

यात्रामा मसँग दुईजना भरिया दाइहरू पनि हुनुहुन्थ्यो। उहाँहरूका कथा र गीत-सङ्गीतले मलाई अगाडि बढ्ने ऊर्जा दिइरह्यो र त्यो ठाउँसँग जोडिरह्यो। जब हामी नेहे खर्कबाट शिवधारा शिभ धारा तर्फ लगेउ, म भित्रभित्रै निकै डराएको थिएँ। मलाई डर लागिरहेको थियो-‘कतै मेरो कुकुरलाई केही भइहाल्यो भने म कसरी बाँचुला? अनि मलाई नै केही भयो भने मेरो कोभिडको हेरचाह कसले गर्ला?’ यस्तै अनेक सोच, डर र हामी दुवैको सुरक्षाको चिन्ता बोकेर हामी शिवधारा पुग्यौं।

जब म त्यो विशाल चट्टानी भिरको फेदीमा पुगेँ र ५०० फिट माथिबाट खसिरहेको शिवधाराको पवित्र जललाई आफ्नै आँखाले देखेँ, मेरो शरीरको सम्पूर्ण थकान एकैछिनमा हराएर गयो। बाटोभरि मनमा गुम्सिएको डर र छटपटी एकाएक परम शान्तिमा परिणत भयो। त्यो अलौकिक दृश्यसामु उभिएर शिरमा त्यो चिसो, पवित्र जलको स्पर्श पाउँदा मलाई साँच्चै नै स्वर्गमै पुगेजस्तो र कुनै असीम शक्तिले मलाई अँगालो मारेजस्तो महसुस भयो। त्यो क्षण शब्दमा वर्णन गर्न नसकिने खालको थियो— एउटा यस्तो आत्मिक सन्तुष्टि, जसले मेरो पाँच वर्ष लामो पर्खाइ र बाटोका सम्पूर्ण दुःखकष्टलाई एकैपटकमा सार्थक बनाइदियो।

मैले मात्र होइन, मेरो प्यारो साथी ‘कोभिड’ले पनि त्यो आनन्द उत्तिकै महसुस गरिरहेको थियो। पवित्र जलले रुझेपछि उसले आफ्नो जिउको पानी झट्कार्यो र पुच्छर हल्लाउँदै मुसुक्क मुस्कुराएझैँ गरी मेरो अनुहारमा हेर्‍यो। उसका ती चम्किला आँखामा बाटोको थकान होइन, बरु एउटा गहिरो शान्ति र मसँगै त्यो कठिन गन्तव्य चुम्न पाएको खुसी प्रस्टै झल्किन्थ्यो। मानौँ, उसले पनि शिवधाराको त्यो पवित्र ऊर्जालाई आफ्नै तरिकाले ग्रहण गरिरहेको थियो।

त्यसपछि बल्ल मैले लामो सास फेरेँ र सकुशल नेहे खर्क फर्किएँ। यस्ता अविस्मरणीय पल, अनुभूति र यो सिङ्गो यात्राका लागि मैले मनमनै शिव-पार्वतीलाई मुरीमुरी धन्यवाद दिएँ।

मेरो यो यात्रा एउटा गन्तव्यमा पुगेर फर्किनु मात्र थिएन; यो त मैले के महसुस गरेँ, के सिकेँ र जीवनमा अझै के-के गर्न बाँकी छ भन्ने कुरासँग गहिरोसँग जोडिएको थियो। शिवधारा जस्ता यात्राहरूले जीवनलाई यस्ता गहन पाठहरू सिकाउँछन्। यसले मानिसभित्रको जान्ने-बुझ्ने भोकलाई सधैं जिउँदो राख्छ र जीवनको हरेक श्वासको वास्तविक अर्थ बुझाउँछ।

यी सबै अनुभवहरू सँगालेर जब म फर्किँदै थिएँ, मेरो मनमा सुरुको त्यही कुरा पटक-पटक गुन्जिरह्यो— स्वर्ग कुनै काल्पनिक कथा वा मिथक पक्कै होइन रहेछ। प्रकृतिको यो विशाल काख, यहाँको चोखो प्राकृतिक सौन्दर्य र यी दुर्गम भिरपहरामा लुकेको अलौकिक आध्यात्मिक शान्तिले मलाई पूर्ण रूपमा विश्वास दिलायो कि— हो, नेपाल साँच्चिकै स्वर्ग हो। र, यो जीवित स्वर्गको अनुभूति गर्न केवल बाटोका कठिनाइलाई जितेर प्रकृतिसँग एकाकार हुने साहस मात्र चाहिन्छ।