नागपञ्चमी किन मनाइन्छ? घरको ढोकामा नागको तस्वीर किन राखिन्छ?

–पिक्चर नेपाल
नागपञ्चमी हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले श्रद्धापूर्वक मनाउने महत्वपूर्ण पर्व हो। प्रत्येक वर्ष श्रावण शुक्ल पञ्चमीका दिन मनाइने यो पर्वमा नागदेवताको पूजा गर्ने परम्परा छ। नेपालमा नागपञ्चमीका दिन घरको मूलढोकामाथि नागको तस्वीर टाँस्ने चलन पनि निकै पुरानो छ।

हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार नागलाई प्रकृति, पानी, उर्वरता र सुरक्षासँग जोडेर हेरिन्छ। नागदेवताको पूजा गर्दा घरपरिवारमा सुख, शान्ति र समृद्धि आउने तथा विभिन्न अनिष्टबाट सुरक्षा मिल्ने विश्वास गरिन्छ। भगवान् शिवको गलामा नाग र भगवान् विष्णुको शेषनागसँगको सम्बन्धले पनि हिन्दू धर्ममा नागको विशेष महत्व देखाउँछ।

नागपञ्चमीका दिन घरको मूलढोकामा नागको तस्वीर राख्नुको आफ्नै धार्मिक विश्वास छ। नागलाई घरको रक्षकका रूपमा सम्मान गर्दै ढोकामाथि तस्वीर राख्दा सर्प तथा बिच्छीजस्ता विषालु जीवबाट हुने डर टाढा रहने र घरमा अनिष्ट नआउने जनविश्वास छ। आगलागी, चट्याङजस्ता विपत्तिबाट समेत घरको रक्षा हुने विश्वासका कारण यो परम्परा पुस्तौँदेखि चल्दै आएको हो।

यस दिन भक्तजनले नागदेवताको पूजा गरी फूल, दूधलगायतका सामग्री चढाउने गर्छन्। काठमाडौं उपत्यकामा नागपोखरी, नागदह र टौदहजस्ता स्थानमा नागपञ्चमीका दिन विशेष पूजा तथा धार्मिक चहलपहल हुने गर्छ।

नागपञ्चमी केवल नागको पूजा गर्ने पर्व मात्र होइन। यो प्रकृति र जीवजन्तुप्रति सम्मान गर्ने हाम्रो पुरानो संस्कार पनि हो। सर्पहरू प्रकृतिको महत्वपूर्ण हिस्सा भएकाले उनीहरूको संरक्षण र मानिस तथा जीवजन्तुबीचको सहअस्तित्वको भावना पनि यस पर्वले सम्झाउँछ।

हाम्रा यस्ता चाडपर्वले धर्म र संस्कृतिसँगै प्रकृतिसँग मिलेर बाँच्ने नेपाली परम्पराको सुन्दर कथा पनि बोकेका छन्।