६७ वर्षीय प्रमोदले प्यारालाइसिसलाई योगले जितेर देखाए
—पिक्चर नेपाल
६७ वर्षीय प्रमोद पराजुलीको कथा कुनै फिल्मी कथाभन्दा कम छैन। यो कथा एउटा यस्तो मानिसको हो, जसलाई नियतिले मृत्युको अन्तिम विन्दुसम्म पुर्यायो, चिकित्सकहरूले आश मारिसकेका थिए, तर पूर्वीय दर्शनको अमोघ शक्ति—योगले उनलाई ओछ्यानबाट उठाएर दौडिन सक्ने जुझारु मानिस बनाइदियो।
त्यो क्रूर दुर्घटनाः जब डक्टरले भने— “अब बचाउन सकिन्न”
आठ–नौ वर्ष अगाडिको कुरा हो। प्रमोद आफ्नो बाइकमा गइरहेका थिए, अचानक पछाडिबाट आएको एउटा माइक्रो (हाइस) बसले उनलाई जोडदार ठक्कर दियो। दुर्घटना यतिमा मात्र सीमित रहेन; चालकले अमानवीय क्रूरताको पराकाष्ठा नाघ्दै “मर्यो“ भनेर निश्चित गर्न गाडीलाई ’ब्याक’ गरेर प्रमोदमाथि कुदाइदियो र उनलाई सडकमै अलपत्र छोडेर भाग्यो।
यो भयानक दुर्घटनाका कारण प्रमोदको टाउकोमा गम्भीर चोट लाग्यो। उनलाई तुरुन्तै अस्पताल पुर्याइयो। उनको अवस्था हेरेर सुरुमा चिकित्सकहरूले समेत “अब यिनलाई बचाउन सकिँदैन“ भन्दै आश मारिसकेका थिए। तर, बाँसबारीस्थित अस्पताल (न्यूरो अस्पताल) मा पुर्याएपछि उनको उपचार सुरु भयो। प्रमोदले जीवन र मृत्युको दोसाँधमा रहेर पूरा दुई महिना भेन्टिलेटरमा बिताए। अस्पतालबाट डिस्चार्ज हुँदा प्रमोदको ज्यान त जोगियो, तर शरीर पूर्ण रूपमा मृतप्रायः थियो। प्यारलाइसिस (पक्षघात) का कारण उनको टाउकोदेखि खुट्टासम्मको कुनै पनि अंग चल्दैनथ्यो। उनी भन्छन्, “त्यतिबेला म हिँड्न र बोल्न त सक्दिनथेँ नै, सामान्य पिसाब फेर्न जानका लागि पनि मलाई अरूको सहारा चाहिन्थ्यो। मेरो जीवन पूर्ण रूपमा अरूमाथि निर्भर थियो।”
ओछ्यानबाट आसनसम्मः प्यारा लाइसिस भएको ति हातगोडा अहिले हलासन र सर्वांगासन सम्म गर्छन।
शारीरिक र मानसिक रूपमा निकै कमजोर भइसकेका प्रमोदले हार भने मानेनन्। उनले पहिलेदेखि नै टेलिभिजनमा योगका कार्यक्रमहरू हेर्ने गर्थे। ओछ्यानमै परेका बेला उनले त्यही योगलाई आफ्नो अन्तिम सहारा बनाउने निर्णय गरे। उनले केही योग गुरुहरूलाई घरमै राखेर र केहीका विधिहरू फलो गरेर नियमित योगको साधना सुरु गरे।
आज उनले निरन्तर योग अभ्यास गरेको आठ–नौ वर्ष भइसक्यो। ६७ वर्षको पाको उमेर र पहिले प्यारलाइसिस भएको शरीर सुन्दा अहिले धेरैलाई विश्वास लाग्दैन कि प्रमोद आज सूर्य नमस्कार, हलासन, र सर्वांगासन जस्ता निकै कठिन र कडा शारीरिक सन्तुलन चाहिने आसनहरू सहजै गर्न सक्षम छन्।
हिजो पिसाब फेर्न समेत अरूको हात समात्नुपर्ने प्रमोद आज मज्जाले दौडिन सक्छन्! टाउकोदेखि खुट्टासम्म नचल्ने मानिस आज आफ्नो सम्पूर्ण काम आफैँ गर्छन्। अचम्मको कुरा तो के भने, केही समयअघि उनी कसैको सहारा बिना एक्लै भारतको हरिद्वार समेत पुगेर फर्किए। प्यारलाइसिसका कारण迫 उनको बोली अझै पनि पूर्ण रूपमा सफा भइसकेको त छैन, तर उनले बोलेको कुरा अहिले मज्जाले बुझिन्छ। प्रमोद गर्वका साथ भन्छन्— “यो सबै योगकै करामत हो।“
अर्धाङ्गिनीको साथः कालो रातमा उज्यालो बनेर उभिएकी श्रीमती र योग शिक्षकको यात्रा
प्रमोदको यो पुनर्जन्मको यात्रामा जति चर्चा योग र उनको इच्छाशक्तिको हुन्छ, त्यति नै ठूलो श्रेय उनकी श्रीमतीको निःस्वार्थ साथ र सेवालाई जान्छ। जब डाक्टरहरूले आश मारेका थिए, जब प्रमोद दुई महिनासम्म भेन्टिलेटरमा जीवन र मृत्युको लडाइँ लड्दै थिए, तब उनकी श्रीमती उनको जग बनेर उभिइन्।
टाउकोदेखि खुट्टासम्म नचल्ने, बोल्न र हिँड्न नसक्ने श्रीमान्लाई ओछ्यानमा स्याहार्नु, उनको दिशा–पिसाब सफा गर्नु र उनलाई मानसिक रूपमा टुट्न नदिनु कुनै ठूलो तपस्याभन्दा कम थिएन। प्रमोदले योग कार्यक्रम हेरेर अभ्यास सुरु गर्दा उनलाई उठ्न, बस्न र सहारा दिन श्रीमतीले २४ सै घण्टा साथ दिइन्। श्रीमतीको यही अथक प्रेरणा र साथकै बलमा प्रमोदले आफ्नो योग साधनालाई सामान्य अभ्यासमा मात्र सीमित राखेनन्, बरु उनले विधिवत् रूपमा योगको शिक्षक तालिम (Yoga Teacher Training) समेत पुरा गरेर प्रमाणपत्र हासिल गरे। आज प्रमोद एक्लै हरिद्वार पुग्न सक्ने, अरूलाई योग सिकाउने प्रमाणपत्रधारी गुरु बन्न सक्ने र दौडिन सक्ने हुनुको पछाडि उनकी श्रीमतीको त्यही धैर्यता, प्रेम र समर्पणको जग लुकेको छ।
युवापुस्तालाई प्रमोदको सन्देशः जीवन जिउने ऊर्जा र प्रेरणा
मृत्युको मुखबाट फर्किएर योगमार्फत नयाँ जीवन पाएका ६७ वर्षीय प्रमोद पराजुली आजका युवाहरूका लागि प्रेरणाका जीवन्त खम्बा हुन्। उनी अन्तर्वार्ताको अन्तमा अहिलेको भड्किँदो र आधुनिक जीवनशैलीमा रमाइरहेको, तर सानोतिनो समस्यामै निराश हुने युवापुस्तालाई एउटा ऊर्जावान् र उत्प्रेरक सन्देश दिँदै भन्छन्:
“अहिलेका युवाहरू शारीरिक र मानसिक रूपमा चाँडै थाक्ने, निराश हुने र सानै उमेरमा रोगको सिकार हुने गरेका छन्। म भन्छु— यदि ६७ वर्षको उमेरमा, डाक्टरले मर्यो भनेर आश मारिसकेको र टाउकोदेखि खुट्टासम्म जाम भएको यो शरीर तंग्रिएर आज हलासन र सर्वांगासन गर्न सक्छ भने, तिमीहरूसँग त असीमित ऊर्जा र तन्नेरी रगत छ। तिमीहरूले हरेस खानै मिल्दैन। यदि समयमै योग गर्यौ भने निरोगी भइन्छ। यसले शरीर, मन र दिमागका सबै चिजमा फाइदा पुर्याउँछ। योग गर्यो भने आयु लामो हुन्छ, धेरै बाँचिन्छ र सबैभन्दा ठूलो कुरा, बुढेसकालमा पनि आफ्ना सबै काम आफैँ गर्न सकिन्छ। कसैको बोझ बन्नु पर्दैन। कुलत र निराशालाई छोडेर, आफ्नो शरीर र मस्तिष्कलाई बलियो बनाउन आजैदेखि योगलाई जीवनको हिस्सा र संकल्प बनाऊ।“
निष्कर्षः इच्छाशक्ति, समर्पण र योगको त्रिवेणी
प्रमोद पराजुलीको जीवनकथा केवल एउटा सडक दुर्घटना र त्यसबाट जोगिएको ज्यानको कथा मात्र होइन। यो त मानवीय इच्छाशक्ति, जीवनसाथीको अटुट समर्पण र पूर्वीय दर्शनको अमोघ शक्ति ’योग’ को त्रिवेणी हो। विज्ञान र आधुनिक चिकित्साले जहाँ आएर आफ्नो सीमा सकिएको घोषणा गर्यो र “अब बचाउन सकिन्न“ भन्यो, योगले ठ्याक्कै त्यहीँबाट प्रमोदको नयाँ जीवनको पाना कोर्न सुरु गर्यो।
६७ वर्षको उमेरमा, प्यारलाइसिसका कारण कुँजिएको शरीरलाई सूर्य नमस्कार र हलासन गर्न सक्ने बनाउनुले के प्रमाणित गर्छ भने, मानिसको दृढ संकल्प अगाडि मृत्यु र अपाङ्गता दुवै घुँडा टेक्न बाध्य हुन्छन्। आज प्रमोद पराजुली एउटा घाइते शरीर होइनन्, उनी त हरेक निराशावादी सोचका विरुद्ध एउटा बलियो झापड र योगको शक्तिका जीवित प्रमाण हुन्। उनको यो सुखद रूपान्तरणले संसारलाई यही सन्देश दिन्छ— परिस्थिति जतिसुकै प्रतिकूल होस्, यदि मनमा विश्वास छ, सहयात्रीको साथ छ र योगको मार्ग छ भने, मानिसले आफ्नो भाग्य आफैँ पुनर्लेखन गर्न सक्छ।
